Rocznica Powstania Zabajkalskiego - Kongres Polaków w Rosji

W momencie, w którym „ostatni poeta romantyzmu” Kornel Ujejski dowiedział się o rozstrzelaniu 4 przywódców Powstania Zabajkalskiego napisał „Na zgon rozstrzelanych w Irkucku”. Owo epitafium stanowi nośnik pamięci o tych którzy zginęli, chcąc wydostać się z syberyjskiej niewoli.

Po upadku Powstania styczniowego sporą część jego uczestników zesłano do Wschodniej Syberii, gdzie nad jeziorem Bajkał niedaleko chińskiej granicy uczestniczyli w budowie drogi do Chin. 24 czerwca 1866 roku konspiracyjny Syberyjski Legion Wolnych Polaków rozpoczął zryw powstańczy, którego celem było przedostanie się do Chin. 4 dni później powstanie zostało stłumione a przywódców skazano na śmierć przez rozstrzelanie. Car Aleksander II nie tylko zwiększył wymiar kary syberyjskim powstańcom, ale nakazał niedostarczenie listów, jakie do swoich rodzin napisali rozstrzelani 27 listopada Narcyz Celiński, Gustaw Szaramowicz, Władysław Kotkowski i Jakuba Reiner.

24 lipca bieżącego roku w miejscowości Miszycha nad Bajkałem w Republice Buriacji uczczono pamięć rozpaczliwego buntu z 1866 roku. Organizatorem uroczystości upamiętniającej 144 rocznicę wydarzenia była organizacja polonijna Nadzieja" z Ułan-Ude, dzięki której notabene w 2000 roku w Miszysze stanął krzyż wraz z tablicą pamiątkową. W imprezie upamiętniającej udział wzięli między innymi konsul Dariusz Pawłowski, członkowie organizacji „Nadzieja" oraz jej prezes Maria Iwanowa, uczestnicy polskiej ekspedycji „Daleki Marsz", a mszę świętą odprawił wikariusz generalny diecezji św. Józefa z Irkucka ks. Włodzimierz Sieka.

Powstanie Zabajkalskie bardzo często nazywa się epilogiem Powstania Styczniowego. Wielu z zesłańców styczniowych odmówiło jednak w nim udziału ze względu na pogłoski o zbliżającej się amnestii. Ci, którzy podjęli decyzję o czynnej walce musieli zapłacić wysoką cenę. Większość z nich, próbując przedostać się do Chin została schwytana przez świetnie wyszkolonych Kozaków, by już nigdy nie powrócić z Syberii. Oprócz krzyża i tablicy pamiątkowej, dla kolejnych pokoleń pamięć o powstańcach zawiera się we wspomnianym wierszu Kornela Ujejskiego.

"Lepsza nam kula niźli takie życie!"

Rzekli, powstali, rozbroili zbirów;

A gdy broń mieli, to w pierwszym zachwycie

Błysnęła ku nim ziemia łez i kirów.

Potem pustynia, skąd nie ma wychodu,

Bój, gdzie szczęśliwsi giną, męki głodu

I znowu dawne pęta. Sąd otwarty...

Dla katów spisy żeru... Czy słyszycie?

Padł strzał — i drugi — i trzeci — i czwarty!

Salwo męczeńska! Bądź dla tych zbudzeniem,

Których sumienia głos syren utula,

A tym, co naród chcą zbawiać spodleniem,