W I Rzeczypospolitej Sejm składał się z 3 stanów sejmowych, tj. króla, Senatu i Izby Poselskiej. Stało się tak w 1493 r. i od tej daty rozpoczyna się poczet władz polskiego Senatu.

W dawnym Senacie nie istniał osobny urząd marszałka Senatu, a jego obradom przewodniczył król za pośrednictwem marszałka wielkiego koronnego – pierwszego ministra Królestwa. W imieniu króla prowadził on też obrady połączonych izb Sejmu, czyli Senatu i Izby Poselskiej. Pod nieobecność marszałka wielkiego koronnego zastępował go marszałek nadworny koronny. Marszałkowie wielki i nadworny zasiadali w Senacie i, jak wszyscy senatorowie, byli mianowani dożywotnio przez króla. Pierwszym senatorem, tj. prezesem Senatu, był arcybiskup gnieźnieński jako prymas i pierwszy książę Królestwa; przewodniczył on obradom Senatu pod nieobecność króla. Prymas miał też prawo zwoływania senatorów nawet wbrew woli króla na tzw. radę tajną. Podczas bezkrólewia prymas by interrexem, czyli zastępcą króla, oraz zwoływał Sejm.

Senatorowie wyrażali swoje opinie poprzez tzw. veta senatorskie, które uwzględniał król formułując konkluzję, będącą oficjalnym stanowiskiem Senatu. Posiedzenia Senatu zwoływano w tym samym czasie, co sesje sejmu walnego. W okresach pomiędzy sesjami sejmowymi król odbywał Rady Senatu, na których uchwalano

Konstytucja 3 maja 1791 r. ograniczyła znaczenie Senatu na rzecz Izby Poselskiej. Tracił on prawo inicjatywy ustawodawczej, wyposażono go jedynie w prawo veta zawieszającego w stosunku do spraw politycznych, cywilnych i karnych uchwalanych przez posłów. Zasadniczą zmianą w funkcjonowaniu Senatu zawartą w Konstytucji było wprowadzenie dwuletniej kadencji parlamentu, podczas której posłowie zachowywali swoje mandaty, przez co mogli być w każdej chwili zwołani na sesję nadzwyczajną. W takim kształcie Senat istniał do 1794 r., tj. do powstania kościuszkowskiego, a w 1795 r. nastąpił III rozbiór Polski.

W latach 1807-1815 istniał Senat utworzonego przez Napoleona Księstwa Warszawskiego, składający się z biskupów, wojewodów i kasztelanów; przewodniczył mu prezes mianowany przez monarchę lub osobiście monarcha. Po klęsce cesarza francuskiego Księstwo Warszawskie znalazło się pod okupacją rosyjską. W latach 1815-1831 w Senacie Królestwa Polskiego zasiadali biskupi rzymskokatoliccy, wojewodowie i kasztelanowie w liczbie nie przekraczającej połowy Izby Poselskiej. Senatorów świeckich powoływał król (monarcha rosyjski), prawo do zasiadania w Senacie posiadali też członkowie rodziny panującej, którzy ukończyli 18 rok życia. Po upadku Powstania Listopadowego Senat został przez Rosjan rozwiązany.

Po odzyskaniu przez Polskę upragnionej niepodległości instytucja Senatu jako drugiego obok Sejmu „organu narodu w zakresie ustawodawstwa” została przywrócona na mocy Konstytucji marcowej z 1921 r. W czasach II RP Senat składał się ze 111 senatorów wybieranych w okręgach wojewódzkich, jego kadencja trwała 5 lat, a na czele Senatu stał marszałek. Konstytucja kwietniowa z 1935 r. ograniczyła liczbę senatorów do 96 (w tym 1/3 mianowanych przez prezydenta, 2/3 wybieranych przez tzw. elitę), ale powiększyła uprawnienia Senatu kosztem Sejmu. Po agresji hitlerowskich Niemiec i ZSRR na Polskę, 2 listopada 1939 r. prezydent rozwiązał Sejm i Senat, zapowiadając przeprowadzenie wolnych wyborów do obu izb po upływie 60 dni od zakończenia wojny. Tak się jednak nie stało – po zakończeniu II Wojny Światowej instytucja Senatu została zniesiona na podstawie „wyników” referendum z 30 czerwca 1946 r., sfałszowanego przez komunistyczne władze PRL-u. Przez ponad 50 lat Sejm był jedyną izbą polskiego parlamentu aż do wyborów, które odbyły się 4 czerwca 1989 r. Wybrano wówczas Senat I kadencji. Głosowanie zakończyło się ogromnym sukcesem „Solidarności”, której udało się wprowadzić aż 99 przedstawicieli do izby. Senat powstał na podstawie umów okrągłostołowych. Ustalono, że w każdym z województw wybieranych będzie po 2 senatorów (oprócz warszawskiego i katowickiego, w których wybierano po 3).

MARSZAŁKOWIE SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ:

II RZECZPOSPOLITA POLSKA:

1922 — 1927 r.: Wojciech Trąmpczyński

1928 — 1930 r.: Julian Juliusz Szymański

1930 — 1935 r.: Władysław Raczkiewicz

1935 — 1938 r.: Aleksander Prystor

1938 — 1939 r.: Bogusław Miedziński

III RZECZPOSPOLITA POLSKA:

1989 — 1991 r.: Andrzej Stelmachowski

1991 — 1993 r.: August Chełkowski

1993 — 1997 r.: Adam Struzik

1997 — 2001 r.: Alicja Grześkowiak

2001 — 2005 r.: Longin Pastusiak

2005 — 2007 r.: Bogdan Boruszewicz

2007 — do chwili obecnej - Bogdan Boruszewicz

senatus consulta, które odczytywano na pierwszej sesji nowego Sejmu. Artykuły henrykowskie (1573 r.) potwierdziły stare i nadały Senatowi nowe prawa: król nie mógł bez zasiągnięcia opinii senatorów przyjmować i wysyłać poselstw zagranicznych, zaciągnąć wojska, zwoływać Sejmu, zawierać małżeństwa. Wprowadzono instytucję 16 senatorów-rezydentów, z których 4 mieli być stale przy boku króla dla jego kontroli (w 1641 r. liczbę senatorów-rezydentów powiększono do 28). W 1775 r. instytucję rezydentów jednak zniesiono, a na ich miejscu ustanowiono Radę Nieustającą o mieszanym składzie poselsko-senatorskim. Król w izbie senatorskiej faktycznie decydował o najważniejszych sprawach państwa, m.in. o wojnie i polityce zagranicznej. Senat jako wyższa izba opiniował projekty konstytucji sejmowych, przekładane mu przez izbę poselską, które następnie wracały tam z poprawkami senackimi pod głosowanie.